काठमाडौं। अमेरिका र इरानबीच युद्ध चर्किएपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको भाउ १०० डलर प्रति ब्यारेल नाघेको छ। ब्रेन्ट क्रुड १०१.६ डलरमा कारोबार भइरहँदा अमेरिकी बेन्चमार्क क्रुड ९६.७६ डलर पुगेको छ।

पश्चिम एसियामा तेल प्रशोधन केन्द्र र पानीजहाजमाथि भएका आक्रमणले विश्व बजारमा आपूर्ति अवरुद्ध हुने जोखिम बढाएको छ। युद्धका कारण होर्मुज जलमार्गबाट हुने तेल ढुवानी प्रभावित भएपछि बजारमा आपूर्ति संकटको चिन्ता थपिएको हो।

होर्मुज जलमार्गबाट युद्धअघि विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल आपूर्ति हुने गरेको थियो। पछिल्लो द्वन्द्वका कारण उक्त मार्गमा अधिकांश ढुवानी रोकिँदा तेलको मूल्यमा ठूलो उतारचढाव देखिएको छ।

अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध युद्ध सुरु गरेपछि तेलको भाउ तीव्र रूपमा बढेको थियो। त्यसबेला ब्रेन्टको मूल्य करिब १२० डलर प्रति ब्यारेलसम्म पुगेको थियो भने केही समयअघि शान्ति सम्झौताको आशाले मूल्य करिब ७० डलरसम्म झरेको थियो।

तर, शान्ति वार्ता विफल हुनुका साथै नयाँ आक्रमण बढेपछि तेलको भाउ पुनः उकालो लागेको हो। अमेरिकी सेनाले पाँच इरानी तेल ट्यांकर नष्ट गरेको र इरान समर्थित हुथी समूहले साउदी अरबका तेल पूर्वाधारमा आक्रमण गरेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

यमनका हुथी समूहका पछिल्ला आक्रमणले तेल ढुवानीका वैकल्पिक मार्गसमेत प्रभावित हुने जोखिम बढाएको छ। यसले युद्धका कारण पहिले नै सीमित भएको विश्वव्यापी तेल आपूर्तिमा थप दबाब पार्न सक्ने देखिएको छ।

तेलको मूल्य बढेसँगै पेट्रोल, डिजेल र हवाई इन्धनको लागत पनि बढ्न थालेको छ। यसको प्रभाव यातायात, खाद्यान्न, औषधि, घरायसी सामान र हवाई यात्रासम्म पुग्ने भएकाले विश्वभर महँगीको दबाब बढ्ने चिन्ता छ।

अमेरिकामा बुधबार नियमित पेट्रोलको औसत मूल्य प्रतिग्यालन ४.२२ डलर पुगेको छ। युद्ध सुरु हुनुअघिको २.९८ डलरको तुलनामा यो करिब ४२ प्रतिशत बढी हो भने डिजेलको मूल्य ५.९४ डलर पुगेको छ।

डिजेल महँगिँदा लामो दूरीका ट्रक, कृषि उपकरण र सामान ढुवानीको लागत बढ्छ। यसको असर पसलमा पुग्ने खाद्यान्नदेखि अनलाइन अर्डर र डेलिभरी शुल्कसम्म देखिन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।

हवाई इन्धन महँगिएपछि विभिन्न एयरलाइन्सले उडान घटाउनुका साथै भाडा र शुल्क बढाएका छन्। पेट्रोलियमबाट उत्पादन हुने रबर तथा कृत्रिम कपडाजस्ता वस्तुको लागतसमेत बढ्न सक्ने देखिएको छ।

होर्मुज जलमार्ग प्राकृतिक ग्यास र मल उत्पादनका लागि आवश्यक सामग्रीको प्रमुख ढुवानी मार्ग पनि हो। तेलसँगै ग्यास आपूर्ति प्रभावित भए कृषि उत्पादन घट्न सक्ने र विश्वमा भोकमरीको जोखिम बढ्न सक्ने संयुक्त राष्ट्रसंघले चेतावनी दिएको छ।

विश्लेषकहरूले तेलको मूल्य लामो समय १०० डलरभन्दा माथि रहेमा विश्व अर्थतन्त्रमा थप दबाब पर्ने बताएका छन्।

बैंक अफ अमेरिकाका विश्लेषकहरूले होर्मुजमा अवरोध कायम रहे तेलको मूल्य १२० डलरसम्म पुग्न सक्ने बताएका छन्। प्रमुख ऊर्जा पूर्वाधारमा क्षति पुगेमा मूल्य १५० डलरसम्म पुग्न सक्ने उनीहरूको अनुमान छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पनि तेलको मूल्य नोभेम्बरमा हुने मध्यावधि निर्वाचनअघि घट्ने सम्भावना कम रहेको बताएका छन्। लामो समयसम्म महँगो ऊर्जा कायम रहेमा अमेरिकी अर्थतन्त्रसँगै आगामी निर्वाचनमा उनको रिपब्लिकन पार्टीमाथि पनि राजनीतिक दबाब बढ्न सक्ने देखिएको छ।