सेयर बजारका प्रभावशाली स्क्रिपलाई ‘डोमिनेट’ गर्न आउँदैछन् यी कम्पनी, बजारको १६% पकड तिनकै




काठमाडौं। नेपाली सेयरबजारमा मुट्ठीभरका केही भेट्रान कम्पनीहरुले आफ्नो पकड जमाउँदै आएका छन्। तर अब सेयर बजारको ड्राइभरका रूपमा रहँदै आएका यस्ता स्क्रिपहरु विस्थापित हुने भएका छन्। बजारको नेतृत्व नयाँ कम्पनीहरुले बदल्ने देखिएको छ।



पछिल्लो समय बैंक र बीमा कम्पनीहरु मर्जरको रणनीतिमा आक्रामक छन्। यसले पुँजीबजारको स्वरुप फेर्ने पक्का देखिँदै छ। 

मर्जरपछि पुँजीका हिसाबले ‘मेगा फर्म’ बन्ने यस्ता कम्पनीहरूले हाल बजारको अग्रपंक्तिमा रहेका कम्पनीहरुको उपाधि खोस्दै छन्।
मुख्यतया मर्जरको सिनर्जीले सिर्जना हुने पुँजीको विशाल आकारको बलमा यी कम्पनीहरुले बजारमा अफ्नो भिन्नै अस्तित्व निर्माण गर्ने भएका हुन्।

पछिल्लो तथ्यांकअनुसार दोस्रो बजारका ‘टप टायर’ कम्पनीहरु नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी (एनटीसी), नबिल बैंक, नेपाल पुनर्बीमा कम्पनी (एनआरआइसी), नागरिक लागानी कोष (सीआइटी), एनआइसी एसिया, नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स र ग्लोबल आइएमई बैंकले मात्र सेयर बजार (नेप्से) पुँजीकरणको करिब २९ प्रतिशत अंश ओगटेको पाइन्छ। जसमध्ये एनटीसी र नबिल बैंकको मात्र समग्र सेयर बजार पुँजीकरणमा झन्डै ११ प्रतिशतको योगदान छ। 

एनटीसी र नबिल बैंकको विद्यमान पुँजीकरणको हिस्सालाई अलग गर्ने हो भने कुल बजार पुँजीकरण २७ खर्ब ९८ अर्ब रुपैयाँमा खुम्चिन्छ। नेप्सेको पछिल्लो कुल बजार पुँजीकरण ३१ खर्ब ३६ अर्ब रुपैयाँ हो। 

उल्लेख्य प्रभाव पार्ने क्षमता भएका यी दुई कम्पनीलाई बजारबाट बहिष्कार गर्दा कारोबार मापक नेप्से परिसूचकले समेत स्वत: फराकिलो गिरावट लिन्छ। कुल बजार पुँजीकरणमा महसुस गरिएको कम्पनको परिमाण ‘भ्यालु वेटेज’ विधिबाट गणना हुने सेयर परिसूचकमा जाने ठूलो पहिरोले पनि जाहेर गर्नेछ।

बजारले ३२ सयको कीर्तिमानी बुलिस मुभ तय गर्दै गर्दा अग्रपंक्तिमा रहेका यी कम्पनीको योगदान पनि उल्लेख्य थियो। बजार पुँजीकरणले ४४ खर्ब ६८ अर्ब रुपैयाँको आकार लिँदा एनटीसी र नबिल बैंकले मात्र ४.५ प्रतिशत हाराहारीको योगदान पुर्‍याएका थिए। करिब २ खर्ब रुपैयाँले यी दुईको बजार पुँजीकरण बढेको थियो।

आफ्नो क्षेत्रमा सम्बन्धित उद्योगहरूको प्रमुख साझेदारी र व्यवसायको उच्च वृद्धिदरमा लगानीकर्ताहरूले बाजी लगाउँदा कम्पनीहरुको मूल्यले अस्वाभाविक छलाङ लिन पुगेको हो। पछिल्लो आर्थिक वर्ष दोस्रो बजारमा सूचीकृत कम्पनीहरुमध्ये प्रतिफल र लाभमा सबैभन्दा ठूलो योगदानकर्ताअन्तर्गत पनि एनटीसी र नबिल बैंक नै थिए।

यद्यपि, अब भने सेयर बजारलाई नै प्रभाव पार्ने ताजको दौडमा अन्य कम्पनीहरु पनि थपिने भएका छन्। मर्जरपछि स्थापना हुने कतिपय कम्पनीको वित्तीय सूचकहरुको ठूलो आकारले हालका प्रभावशाली कम्पनीको ‘वेटेज’ लाई समेत उछिन्ने देखिन्छ। जसअनुसार हाल सर्वाधिक प्रभावशाली एनटीसीको शीर्ष स्थान एकीकृत कारोबार सुरु गरेको नबिल बैंकले ओगट्ने भएको छ।  

नेपाल बंगलादेश बैंकसँग एकीकृत कारोबार सुरु गरिसकेको नबिल बैंकको चुक्ता पुँजी मर्जरपछि २२ अर्ब ८३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यससँगै नेपालमै अधिक चुक्ता पुँजीका साथ संचालन हुने कम्पनीको सूचीमा नबिल बैंक समावेश भएको छ।  

मर्जरअघि १८ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ रहेको नबिल बैंकको चुक्ता पुँजीमा नेपाल बंगलादेश बैंकको ४ अर्ब ३३ करोड रुपैयाँ मूल्यांकन थपिँदा कुल चुक्ता पुँजी यसबराबर पुगेको हो। १० अर्ब ८ करोड रुपैयाँ चुक्ता पुँजी भएको नेपाल बंगलादेशलाई नबिलले ४३ प्रतिशत वेटेज दिएर आफूमा समावेश गर्दा चुक्ता पुँजीले सो आकार लियो।

विशाल चुक्ता पुँजी र मूल्यवान कम्पनी हुनुको परिणाम सेयर बजारको सबैभन्दा शक्तिशाली स्टक नबिल बैंक बन्दैछ। झन्डै २३ अर्बको ‘क्यापिटल’ र दोस्रो बजारमा भएको अन्तिम कारोबार मूल्यका आधारमा नबिल बैंकको बजार पुँजीकरणले २ खर्ब नाघ्ने देखिन्छ। यो अवस्थामा सेयर बजारको कुल पुँजीकरणमा नबिलको मात्रै ६.४८ प्रतिशत हिस्सा हुनेछ।   
 
यो खर्ब रुपैयाँ बजार पुँजीकरण भएको एनटीसीको भन्दा २६ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँले अधिक हो। यो आकारको बजार पुँजीकरण हुँदा नबिल बैंकको सेयर मूल्यमा हुने सामान्य उतारचढावले पनि परिसूचकमा उल्लेख्य हलचल पैदा गर्नेछ। 

यस्तै, मर्जरकै कारण नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंकको बजार हिस्सा पनि झन्डै शतप्रतिशत बढ्ने देखिन्छ। हाल १.५९ प्रतिशत मात्र ‘वेटेज’ भएको नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंकले मेगा बैंकला‍ई गाभ्दा बजार पुँजीकरणको २.८० प्रतिशत हिस्सा यस बैंकको पुग्ने पछिल्लो कारोबार मूल्यका आधारमा देखिएको छ। 

प्रतिसेयर ९० रुपैयाँका दरले नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंकले मेगालाई गाभ्न लागेको हो। मर्जरपछि मेगा बैंकबाट नेपाल इन्भेष्टमेन्टमा १४ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ पुँजी कोषका रुपमा थपिनेछ। यसो हुँदा बैंकको चुक्ता पुँजी ३२ अर्ब ८१ करोड रुपैयाँ पुग्छ। 

सो पुँजी र नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंकको अन्तिम कारोबार मूल्यले मर्जरपछि स्थापना हुने बैंकको बजार पुँजीकरण ८६ अर्ब ९६ करोड हुन्छ। यो कुल बजार पुँजीकरणको २.८ प्रतिशत हो। यसका आधारमा झन्डै नागरिक लगानी कोषको जति पुँजीकरण यस बैंकको पुग्नेछ। 

पुँजीकरणको आकार उल्लेख्यरुपमा बढ्दा हाल एनआइसी एसिया बैंकको रहेको स्थान नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकले ओगट्नेछ। एनआइसी एसिया सेयर बजारको पाँचौ शक्तिशाली स्टक हो। ८३ अर्ब ८३ करोड पुँजीकरण भएको एनआइसी एसियाको हाल कुल बजार पुँजीकरणमा २.६७ प्रतिशत हिस्सा छ।

कारोबार रोक्का रहेका कारण नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंकको अन्तिम कारोबार मूल्य २६५ रुपैयाँको आधारमा गणना भएको पुँजीकारणले यस्तो परिणाम देखिन्छ। कारोबार सुचारु हुने र मूल्य उल्लेख्य रुपमा बढ्ने हो भने एनआइसी एसिया बैंक मात्रै होइन नागरिक लगानी कोषको पुँजीकरणलाई पनि बैंकले पछि पार्ने देखिन्छ। 

मूल्य ४०० रुपैयाँ प्रतिकित्ता पुग्ने हो भने बैंकको बजार पुँजीकरण एनआरआइसीको भन्दा बढी हुन्छ। त्यो अवस्थामा सेयर बजारको तेस्रो प्रभावशाली कम्पनीको रूपमा यो बैंक अघि आउनेछ।  

यसैबीच ग्लोबल आईएमई बैंकमा बैंक अफ काठमान्डू (बिओके) मर्ज हुने तरखर छ। ग्लोबलले बिओकेलाई १:१ कै अनुपातमा अर्थात् प्रतिसेयर १०० रुपैयाँ नै दिएर मर्ज गर्ने भएको हो। समान हैसियतमा गभिँदा यो ३४ अर्ब ४१ करोड रुपैयाँ चुक्ता पुँजीसहितको विशाल बैंक बन्नेछ। पछिल्लो आँकडाअनुसार ग्लोबल आईएमई बैंकको चुक्ता पुँजी २३ अर्ब ७९ करोड रुपैयाँ र बैंक अफ काठमान्डूको १० अर्ब ६२ करोड रुपैयाँ छ। 

मर्जरको सिनर्जीले ग्लोबल आईएमई वाणिज्य बैंकमहरु मध्येकै सबैभन्दा ठूलो ‘कर्पोरेट जायन्ट’ का रूपमा उभिने छ। चुक्ता पुँजीको यस्तो विशाल आकार अन्य कुनै बैंकसँग अहिलेसम्म छैन। झन्डै ३४ अर्बको चुक्ता पुँजी रहेको ग्लोबलको अन्तिम कारोबार मूल्यका आधारमा मर्जरपछिको कम्पनीसँग ८६ अर्ब ५३ करोड रुपैयाँ बराबरको बजार पुँजीकरण पुग्छ।        

यो भनेको मर्जरपछिको नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंककै हाराहारीको पुँजीकरण हो। त्यससँगै कुल बजार पुँजीकरणसँग तुलना गर्दा ग्लोबलको मात्रै हिस्सा २.७९ प्रतिशत हुनेछ।  

त्यस्तै, नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंकसँगको मर्जर तोडेको हिमालयन बैंकले सिभिललाई मर्जरका लागि पार्टनर चुनेको छ। ८१ रुपैयाँका दरले सिभिल हिमालयनमा गाभिँदै छ। यसरी सिभिललाई प्राप्ति गर्दा स्थापना हुने हिमालयन बैंकको चुक्ता पुँजी २० अर्ब ३२ करोड रुपैयाँ नाघ्नेछ। 

हिमालयनको अन्तिम कारोबार मूल्यलाई आधार मान्दा बैंकको कुल बजार पुँजीकरण ६६ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ पुग्ने देखिन्छ। त्यससँगै समग्र बजारमा २.१९ प्रतिशतको योगदान बैंकको स्टकले पुर्‍याउनेछ। साथै, बैंकको पुँजीकरणले हिमालयन डिष्टिलरी र निफ्राको पुँजीकरणलाई पनि पछि पार्नेछ। 

वाणिज्य बैंकहरुमध्ये पछिल्लो मर्जर सम्झौता प्रभु बैंक र सेन्चुरी कमर्सियल बैंकबीच आइतबार मात्र भएको छ। १:१ को अनुपातमा मर्ज हुने सहमति जनाएका यी दुई बैंक मिलेर बन्ने नयाँ बैंकको पुँजी पनि २२ अर्ब २६ करोडभन्दा धेरै पुग्दै छ। प्रभु बैंकले सेन्चुरी कमर्सियललाई १०० रुपैयाँको दरले गाभ्ने योजना बनाएको छ। 

धितोपत्र बजारमा प्रभु बैंकको अन्तिम कारोबार मूल्यको आधारमा मर्जरपछि बैंकको पुँजीकरण ४९ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँ पुग्ने देखिन्छ। जुन कुल बजार पुँजीकरणको १.६१ प्रतिशत हिस्सा हुन आउँछ। 

वाणिज्य बैंकबीच पछिल्लो समय चलेको मर्जर तथा प्राप्तिको लहरले धितोपत्र बजारका ‘डोमिनेन्ट’ स्टक वाणिज्य बैंकहरुको नै हुने देखिन्छ। सर्वाधिक शक्तिशाली र प्रभावशाली स्क्रिपहरुको उपल्लो श्रेणीमा कब्जा वाणिज्य बैंकहरुकै हुनेछ। प्रभावशाली १० स्क्रिपहरुमध्ये ६ वटा वाणिज्य बैंकका स्टक मात्र हुनेछन्। हालसम्म कुनै पनि नयाँ मर्जरमा जाने निर्णय नगरेको एनआइसी एसिया बैंक पनि मर्जरबिनै प्रभावशाली स्क्रिपका कम्पनीको सूचीमा पर्दछ।  

‘हाइ क्याप’ यी स्क्रिपहरुको मूल्यलाई मात्र घटाउने र बढाउने हो भने परिसूचकलाई आफू अनुकूल ढाल्न सकिन्छ। उल्लेख गरिएका वाणिज्य बैंकहरुले मात्र बजार पुँजीकरणमा १६ प्रतिशतको हिस्सा ओगट्छन्। यस्तो ‘वेटेज’ समायोजन गरिएको बजार पुँजीकरणको आधारमा हो।

सूचीकृत कम्पनीहरु मर्जरमा जाँदा उल्लेख्य पुँजीकरण बजारबाट मेटिने गर्छ। उदाहरणका लागि, नबिल बैंकले एनबी बैंकको एक कित्ता सेयर ४३ रुपैयाँको दरले तिरेर प्राप्ति गर्‍यो। यो भनेको पहिले सय रुपैयाँ रहेको सेयरको मूल्य अब ४३ रुपैयाँ कायम भएको भनेजस्तै हो। यसअनुसार एनबी बैंकको सूचीकृतसेयरमध्यै ४३ प्रतिशतबराबर मात्र नबिल बैंकमा समावेश भएको हो। बाँकी ५७ प्रतिशत सेयर स्वामित्व बजारबाट मेटिन्छ।

यसले गर्दा सो कित्ता बराबरको पुँजीकरण सेयर बजारमा समायोजन हुन्छ। बराबरी हैसियतमा गाभिँदा भने यस्तो अवस्था सिर्जना हुँदैन। 
तर पछिल्लो समय मर्जर तथा एक्विजिसनमा जान लागेकामध्ये बराबर हैसियत वा एक सेयरबराबर एकको दरमा मर्ज हुन नसकेका वाणिज्य बैंकहरुको मात्र हालको बजार पुँजीकरणबाट ३० अर्ब २५ करोड रुपैयाँ गुम्दै छ। 

यसमा नेपाल बंगलादेश बैंकको कायम ५७ प्रतिशत हिस्सा बजार पुँजीकरणबाट मेटिने भएको छ। त्यस्तै, मेगा बैंकको १० प्रतिशत र सिभिलको पनि १८ प्रतिशत पुँजीकरण कुल बजार पुँजीकरणमा समायोजन हुनेछ। अर्थात्, सोबापतको सेयर मूल्य ‘मार्केट क्यापिटलाइजेसन’ बाट गुम्ने भएको हो।


Share this Story

   

Advertisements

Most Read


bizmandu

facebook     twitter
© Copyright 2012 Bizmandu Pvt. Ltd. All Rights Reserved.
Ncell