वाशिङ्टन। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले क्यानडाबाट आयात हुने अधिकांश वस्तुमा ५० प्रतिशत भन्सार शुल्क (ट्यारिफ) लगाउने घोषणा गरेका छन्। ट्रम्पले क्यानडाले अमेरिकी सवारीसाधन, मदिरा र दुग्धजन्य उत्पादनमाथि अन्यायपूर्ण विभेद गरेको आरोप लगाउँदै सन् १९३० को व्यापार ऐनको धारा ३३८ अन्तर्गत तीनवटा राष्ट्रपतीय घोषणा (प्रोक्लेमेसन) मा हस्ताक्षर गरेका हुन्।

ह्वाइट हाउसका एक वरिष्ठ अधिकारीका अनुसार चीनबाहेक ट्रम्पको अघिल्लो कार्यकालमा लगाइएका अमेरिकी ट्यारिफको प्रतिशोध लिने थोरै मुलुकमध्ये क्यानडा पनि एक भएकाले उसलाई जवाफदेही बनाउन आवश्यक ठानिएको हो। ती अधिकारीले नाम सार्वजनिक नगर्ने सर्तमा पत्रकारहरूलाई जानकारी दिएका थिए।

नयाँ व्यवस्थाअनुसार ऊर्जा, पोटास, माछा तथा महत्त्वपूर्ण खनिजमा भने ५० प्रतिशत ट्यारिफ लागू हुनेछैन। तर सन् २०२० को अमेरिका–मेक्सिको–क्यानडा व्यापार सम्झौता (यूएसएमसीए) अन्तर्गत संरक्षण पाएका धेरै वस्तुमा पनि अब नयाँ शुल्क लाग्नेछ। उक्त सम्झौता अमेरिकाले नवीकरण नगरेपछि नयाँ वार्ता सुरु भएको छ, जुन सन् २०३६ सम्म लम्बिन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

ह्वाइट हाउसका अनुसार नयाँ ट्यारिफ ३० दिनपछि कार्यान्वयनमा आउनेछ। यसबीच वार्ताबाट सहमति खोज्ने अवसर खुला रहने बताइएको छ, किनभने ट्रम्पले यसअघि पनि केही घोषणा गरिएका आयात कर अन्तिम समयमा परिवर्तन गरेका उदाहरण छन्।

क्यानडाका प्रधानमन्त्री मार्क कार्नीले आफ्नो देश स्वतन्त्र र निष्पक्ष व्यापारमा विश्वास गर्ने बताउँदै अमेरिका–क्यानडा दुवैका नागरिकको हित हुने गरी बाँकी विवाद समाधान गर्न गहन वार्ताका लागि तयार रहेको प्रतिक्रिया दिएका छन्।

उनले यो व्यापार विवादले विशेषगरी अमेरिकी परिवारको जीवनयापन महँगो बनाएको उल्लेख गर्दै दुवै पक्षले साझा हितमा समाधान खोज्नुपर्ने बताएका छन्।

व्यापार युद्धको जोखिम

तर ट्रम्पको निर्णयले दुई देशबीच व्यापक व्यापार युद्ध निम्तिने जोखिम बढेको विश्लेषण गरिएको छ। ओन्टारियोका प्रिमियर डग फोर्डले अमेरिका अघि बढे क्यानडाले पनि ‘ट्यारिफ बराबर ट्यारिफ र डलर बराबर डलर’को जवाफ दिनुपर्ने बताएका छन्।

क्यानडियन चेम्बर अफ कमर्सकी प्रमुख कार्यकारी क्यान्डेस लेइङले अमेरिकी कदमलाई ‘दुर्भाग्यपूर्ण’ भन्दै ट्यारिफ लागू हुनुअघि उपलब्ध ३० दिनलाई औपचारिक वार्ता अघि बढाउने अवसरका रूपमा उपयोग गर्न आग्रह गरिन्।

अमेरिकाको डिस्टिल्ड स्पिरिट्स काउन्सिलका प्रमुख क्रिस स्वोङ्गरले पनि वार्तामार्फत अमेरिकी मदिराको बजार पहुँच पुनःस्थापित गर्नुपर्ने र आतिथ्य उद्योगमा थप क्षति हुन नदिन दुवै पक्षले सम्झौता गर्नुपर्ने बताए।

क्याटो इन्स्टिच्युटका अर्थशास्त्री स्कट लिन्सिकमले भने सन् १९३० को महामन्दी कालको कानुन प्रयोग गरेर ट्यारिफ लगाइनु अत्यन्त जोखिमपूर्ण कदम भएको टिप्पणी गरेका छन्। उनका अनुसार यो अधिकार अब क्यानडामा मात्र सीमित नरही अन्य व्यापारिक साझेदारमाथि पनि प्रयोग हुन सक्ने भएकाले विश्व अर्थतन्त्रमा ठूलो अनिश्चितता थपिनेछ।

ट्रम्पका लागि राजनीतिक चुनौती

नयाँ ट्यारिफले ट्रम्पका लागि राजनीतिक जोखिम पनि बढाएको छ। नोभेम्बरमा हुने मध्यावधि निर्वाचनअघि अर्थतन्त्र र महँगीको विषय अमेरिकी मतदातामाझ प्रमुख मुद्दा बन्ने सम्भावना छ।

गत वर्ष अप्रिलमा ट्रम्पले घोषणा गरेको ‘लिबरेसन डे’ ट्यारिफपछि वित्तीय बजारमा ठूलो गिरावट आएको थियो। त्यसबेला बढ्दो महँगी र मन्दीको चिन्तापछि उनले केही शुल्क स्थगित गर्दै वार्ताको बाटो रोजेका थिए।

यस वर्ष फेब्रुअरीमा अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले आर्थिक आपतकाल घोषणा गरेर ट्यारिफ लगाउने ट्रम्पको अधिकार नभएको फैसला गरेपछि प्रशासनले आयात कर बढाउन अन्य कानुनी आधारहरू खोज्न थालेको थियो।

ट्यारिफ आयातित वस्तुमाथि लाग्ने कर भएकाले त्यसको भार अन्ततः उपभोक्ताले उच्च मूल्यका रूपमा बेहोर्नुपर्ने अर्थशास्त्रीहरूको भनाइ छ। ट्रम्पले भने यस्ता शुल्कले उद्योगहरू पुनः अमेरिकामै फर्किने दाबी गर्दै आएका छन्, यद्यपि हालसम्मका आर्थिक तथ्यांकले त्यसलाई स्पष्ट रूपमा पुष्टि गरेका छैनन्।

डेमोक्रेटिक सांसद सुजान डेलबेनीले नयाँ आयात करले अमेरिकी परिवारको खर्च बढाउने र अमेरिकाले जोगाउन खोजेका उद्योगमाथि नै प्रतिशोधात्मक कारबाही निम्त्याउने चेतावनी दिएकी छन्। ट्रम्पले चुनावताका मूल्यवृद्धि नियन्त्रण गर्ने वाचा गरे पनि ट्यारिफ र इरानसँगको युद्धका कारण तेलको मूल्य बढ्दा अमेरिकामा महँगी दर पुनः उकालो लागेको छ।

क्यानडामाथि ट्रम्पको लगातार दबाब

ह्वाइट हाउसका अधिकारीका अनुसार ट्रम्पले क्यानडामा लागेको डढेलोबाट निस्किएको धुवाँले अमेरिकी वायु गुणस्तर बिगारेको भन्दै त्यस विषयमा पनि थप ट्यारिफ लगाउने सम्भावनाबारे अध्ययन गर्न आफ्ना सहयोगीलाई निर्देशन दिएका छन्।

आइतबार सम्पन्न विश्वकप फुटबल फाइनलका क्रममा ट्रम्प र प्रधानमन्त्री कार्नी एउटै कार्यक्रममा उपस्थित भए पनि ह्वाइट हाउसले त्यो भेट व्यापार वार्ताका लागि नभएको स्पष्ट पारेको छ।

ट्रम्पले आफ्ना घोषणापत्रमा क्यानडाले अमेरिकी सवारीसाधन, मदिरा र चीजमाथि अन्य मुलुकको तुलनामा विभेदपूर्ण व्यवहार गरेको दाबी गरेका छन्। सन् २०२५ अप्रिलदेखि यूएसएमसीएको विशेष सुविधा नपाउने अमेरिकी सवारीसाधनमा क्यानडाले २५ प्रतिशत ट्यारिफ लगाएको उनीहरूको आरोप छ।

ह्वाइट हाउसका अनुसार ट्रम्पले क्यानडालाई ५१औँ अमेरिकी राज्य बनाउने टिप्पणी र ट्यारिफ घोषणा गरेपछि क्यानडाका अधिकांश प्रान्त तथा क्षेत्रहरूले अमेरिकी मदिराको खरिद तथा खुद्रा बिक्री रोकेका थिए।

ट्रम्पले क्यानडाले युरोपेली उत्पादनलाई प्राथमिकता दिँदै अमेरिकी चीज तथा दुग्धजन्य उत्पादनमाथि पनि विभेद गरेको आरोप दोहोर्‍याएका छन्।

पूर्व केन्द्रीय बैंकरसमेत रहेका प्रधानमन्त्री कार्नीले चुनाव अभियानका क्रममा क्यानडाको हितका लागि कडा रूपमा उभिने प्रतिबद्धता जनाएका थिए। यसअघि स्विट्जरल्यान्डको दाभोसमा आयोजित विश्व आर्थिक मञ्चमा उनले शक्तिशाली मुलुकहरूले अर्थतन्त्रलाई कमजोर राष्ट्रमाथि दबाब सिर्जना गर्ने माध्यम बनाइरहेको टिप्पणी गरेका थिए। त्यसको जवाफमा ट्रम्पले ‘क्यानडा अमेरिकाकै कारण टिकिरहेको छ’ भन्ने प्रतिक्रिया दिएका थिए। (एपी)