झिलिमिली बत्तीको पर्व तिहारमा यी हुन् सबैभन्दा बढी खपत हुने १० वस्तुहरू

काठमाडौं। नेपाली बजारमा दसैंको चहलपहल सेलाउन नपाउँदै तिहारको किनमेल सुरु हुन्छ । बजारमा नयाँ कपडा, जुत्ता, भाइमसला, फलफूल, फूलमाला र मिठाई किन्ने ग्राहकको भीड बढ्छ । पसलहरू तिहार लक्षित सामानले भरिन्छन् भने व्यापारीहरू वर्षकै महत्त्वपूर्ण व्यापारिक सिजनको तयारीमा जुट्छन् ।

तिहार केवल उज्यालो र फूलको पर्व मात्र होइन, यो उपहार आदानप्रदान, पारिवारिक भेटघाट र उपभोगको ठूलो अवसर पनि हो । विशेषगरी भाइटीकामा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई दिने लत्ताकपडा, ढाकाटोपी, भाइमसला तथा अन्य उपहारले बजारमा छुट्टै रौनक ल्याउँछन् । त्यसबाहेक लक्ष्मीपूजा, घर सजावट र पूजाआजाका लागि आवश्यक सामग्रीको बिक्रीसमेत उल्लेख्य रूपमा बढ्छ ।

दसैँपछि सुरु हुने तिहारको किनमेलमा दैनिक उपभोग्य वस्तुदेखि महँगा उपहार र विद्युतीय सामग्रीसम्मको कारोबार उच्च हुन्छ । गत वर्षको बजार गतिविधि र यस वर्षको मागको अवस्थालाई हेर्दा तिहारमा सबैभन्दा बढी बिक्री तथा खपत हुने प्रमुख १० वस्तु यस्ता छन् ।

भाइमसला तथा ड्राइफ्रुट्स

तिहारमा सबैभन्दा बढी चर्चा र माग हुने वस्तुमध्ये भाइमसला अग्रस्थानमा आउँछ । काजु, बदाम, ओखर, पेस्ता, किसमिस, छोकडा, अन्जिर र नरिवललगायतका सामग्री दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई दिने प्रचलन छ ।

चालु आर्थिक वर्ष २ अर्ब ४७ करोड रुपैयाँको ड्राइफ्रुट्स आयात भएको छ । गत वर्ष सोही अवधिमा २ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँको ड्राइफ्रुट्स आयात भएको तथ्यांक छ।

त्यसो त भाइमसलाको बजार तिहारका केही दिनमा मात्र सीमित नभई वर्षभरि चल्ने ठूलो आयात तथा बिक्री शृङ्खलासँग जोडिने गरेको छ ।

लत्ताकपडा, जुत्ता र ढाकाटोपी

भाइटीकामा दाजुभाइलाई नयाँ कपडा दिने चलनले तिहारमा लत्ताकपडाको कारोबार बढाउँछ । विशेषगरी सर्ट, पाइन्ट, टिसर्ट, ज्याकेट, स्वेटर, ट्र्याकसुट, कुर्ता, साडी र जुत्ताको माग बढी हुन्छ ।

दिदीबहिनीले दाजुभाइको उमेर, रुचि र आर्थिक अवस्थाअनुसार कपडा तथा उपहार छनोट गर्ने भएकाले यो बजारको दायरा फराकिलो छ । ढाकाटोपी, मफलर र रुमालजस्ता परम्परागत उपहारको पनि आफ्नै महत्त्व छ । गत वर्ष काठमाडौंका न्युरोड, असन र इन्द्रचोकलगायत बजारमा कपडा तथा भाइटीकाका उपहार किन्न ग्राहकको चाप देखिएको थियो । यस वर्ष पनि यस्ता सामग्रीको माग उच्च रहने अपेक्षा गरिएको छ ।

फूलमाला सयपत्री र मखमलीको ठूलो कारोबार

तिहार र फूलमालाको सम्बन्ध अभिन्न छ । घर सजावट, लक्ष्मीपूजा र भाइटीकामा सयपत्री, मखमली तथा गोदावरी फूलको अत्यधिक प्रयोग हुन्छ ।

गत वर्ष करिब ४० लाख सयपत्री र साढे पाँच लाख मखमली माला खपत भएको तथ्यांक छ । यस वर्ष काठमाडौं उपत्यकामा मात्रै ५१ लाख ८० हजार माला खपत हुने अनुमान गरिएको छ । यसमा ४५ लाख सयपत्री, ६ लाख मखमली, २० हजार गोदावरी र ६० हजार मिश्रित फूलका माला छन् ।

उपत्यकामा फूलमालाको कारोबार ४८ करोड रुपैयाँ पुग्ने र फूलका बोट तथा गमलासहित समग्र फूल व्यवसायको कारोबार ६४ करोड ५० लाख रुपैयाँ पुग्ने अनुमान गरिएको छ । यसले तिहार फूल उत्पादक तथा व्यवसायीका लागि कति महत्त्वपूर्ण छ भन्ने देखाउँछ ।

फलफूल

तिहारमा केरा, स्याउ, सुन्तला, अनार, नरिवल, मौसम, अंगुर र अम्बालगायत फलफूलको बिक्री बढ्छ । भाइटीकामा दाजुभाइलाई सगुन दिने तथा पूजामा चढाउने प्रचलनका कारण फलफूलको खपत अन्य समयको तुलनामा बढी हुने गर्छ ।

फलफूलको तिहार लक्षित छुट्टै राष्ट्रिय कारोबारको आधिकारिक तथ्यांक उपलब्ध नभए पनि दसैँ र तिहारमा वर्षभरिमध्ये यसको बिक्री बढी हुने गरेको व्यवसायीहरू बताउँछन् । यस वर्ष पनि फलफूलको माग बढ्ने अपेक्षा छ । पछिल्लो समय उपहारका रूपमा आकर्षक ढंगले सजाएर तयार पारिएका फलफूलका टोकरीको बजारसमेत विस्तार हुन थालेको छ ।

झिलिमिली बत्ती तथा विद्युतीय सजावटका सामग्री

तिहारलाई उज्यालोको पर्व पनि भनिन्छ । लक्ष्मीपूजाका दिन घर, पसल, कार्यालय र भवन सजाउन एलईडी लाइट, झालर, फेयरी लाइट, रङ्गीन बल्ब र इलेक्ट्रिक दियोको प्रयोग बढ्दो छ ।

गत वर्ष तिहार लक्षित सजावटका बत्तीको आयात करिब ६५ करोड रुपैयाँ बराबरको रहेको तथ्यांक सार्वजनिक भएको छ । यसमध्ये ठूलो हिस्सा चीनबाट आयात भएको थियो । यस वर्ष पनि घर तथा व्यावसायिक भवन सजाउने चलन बढ्दै गएकाले झिलिमिली बत्ती र विद्युतीय सजावटका सामग्रीको माग उच्च देखिएको छ ।

मिठाई, सेलरोटी र अन्य परिकार

तिहारमा मिठाईको व्यापार पनि निकै फस्टाउँछ । लड्डु, बर्फी, रसबरी, पेडा, काजुकत्ली, चकलेट, बिस्कुट तथा विभिन्न प्याकेजिङमा उपलब्ध मिठाईको माग बढ्छ ।

त्यस्तै, नेपाली घरमा बनाइने सेलरोटी, अनरसा, फिनी, मालपुवा, निम्किन र अन्य परम्परागत परिकारको खपत पनि उल्लेख्य हुन्छ । भाइटीकामा सगुनसँगै मिठाई दिने चलनले मिठाई पसल र बेकरी व्यवसायलाई व्यस्त बनाउँछ । पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जालमार्फत तिहार लक्षित मिठाई तथा उपहार बक्सको प्रचार र बिक्रीसमेत बढेको छ ।

भाइटीका सेट : सप्तरङ्गी टीका, माटाका पाला र पूजाका सामग्री

सप्तरङ्गी टीका, पूजा थाली, दियो, कलश, धूप, अगरबत्ती, अक्षता, जनै, सुपारी र अन्य पूजाका सामग्री तिहारका अनिवार्य किनमेलमध्ये पर्छन् ।

विशेषगरी भाइटीकाका लागि तयार पारिएका रेडिमेड पूजा सेटको बजार विस्तार भइरहेको छ । एउटै प्याकेटमा आवश्यक सामग्री उपलब्ध हुने भएकाले उपभोक्ताले यस्ता सेट रुचाउन थालेका छन् । लक्ष्मीपूजाका लागि माटाका पाला, दियो र अन्य पूजा सामग्रीको बिक्रीसमेत बढ्छ । यसले परम्परागत सामग्री उत्पादन गर्ने कुमाल तथा साना व्यवसायीलाई पनि आम्दानीको अवसर दिन्छ ।

सुनचाँदी तथा गरगहना

तिहारमा धनतेरस र लक्ष्मीपूजाको धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्वका कारण सुनचाँदीको कारोबार पनि बढ्छ । सुनका गहना, चाँदीका सिक्का, लक्ष्मी–गणेशका मूर्ति तथा चाँदीका उपहार किन्ने प्रचलन छ ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले पनि तिहारलाई लक्षित गरी विगतमा सुन तथा चाँदीका सिक्का बिक्री गर्दै आएको छ । गत वर्ष राष्ट्र बैंकले लक्ष्मी, गणेश, गजलक्ष्मी र गाईका चित्र अंकित चाँदीका सिक्का बिक्री गरेको थियो । यद्यपि तिहारमा सुनचाँदीको माग बजार मूल्य, आर्थिक अवस्था र उपभोक्ताको क्रयशक्तिमा निर्भर हुने गर्छ ।

शृङ्गार सामग्री तथा गिफ्ट आइटम

दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई उपहार दिने परम्परासँगै दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई उपहार दिने चलन बढ्दो छ । यसले कस्मेटिक्स, स्किनकेयर, पर्फ्युम, घडी, ब्याग, गहना, चकलेट बक्स र अन्य गिफ्ट आइटमको बजार विस्तार गरेको छ ।

विशेषगरी युवा पुस्तामा ब्रान्डेड सामग्री र आकर्षक प्याकेजिङसहितका उपहार लोकप्रिय हुँदै गएका छन् । तिहारको किनमेलमा महिला तथा बालबालिकाका लुगा, शृङ्गारका सामान र व्यक्तिगत प्रयोगका सामग्रीको मागसमेत बढ्ने गरेको छ ।

इलेक्ट्रोनिक्स तथा घरायसी सामान

तिहारको अवसर पारेर मोबाइल, स्मार्टवाच, इयरबड, स्पिकर, टेलिभिजन, भान्साका उपकरण र अन्य घरायसी सामग्री किन्ने उपभोक्ता पनि उत्तिकै हुन्छन् ।

विशेषगरी चाडपर्व लक्षित छुट, उपहार योजना तथा किस्ताबन्दी सुविधाले यस्ता वस्तुको बिक्रीलाई प्रोत्साहन गर्छ । पछिल्लो समय मोबाइल तथा अन्य इलेक्ट्रोनिक्स सामग्रीलाई पनि भाइटीका र तिहारका उपहारका रूपमा दिने चलन बढ्दै गएको छ ।

तिहारको बजारलाई हेर्दा यो पर्व धार्मिक तथा सांस्कृतिक गतिविधिमा मात्र सीमित छैन । दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई दिने भाइमसला, कपडा, ढाकाटोपी र फलफूलले ठूलो उपहार बजार निर्माण गरेको छ । अर्कोतर्फ फूलमाला, झिलिमिली बत्ती, मिठाई र पूजाका सामग्रीले कृषि उत्पादन, आयात व्यापार, खुद्रा व्यवसाय तथा साना उद्यमलाई समेत अवसर दिएका छन् ।

विशेषगरी फूल उत्पादक किसान, ड्राइफ्रुट्सका आयातकर्ता, कपडा व्यवसायी, मिठाई पसल, फलफूल व्यापारी र स्थानीय हस्तकला व्यवसायीका लागि तिहार महत्त्वपूर्ण व्यापारिक सिजन हो । त्यसैले तिहारलाई आत्मीयता, सम्बन्ध र सांस्कृतिक परम्परासँगै नेपाली अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउने एउटा महत्त्वपूर्ण उपभोग पर्वका रूपमा पनि लिन सकिन्छ ।