करोडौँ पर्यटक भित्र्याउने विश्वका सहर, पर्यटनले अर्थतन्त्र र रोजगारीमा थप्दै नयाँ सम्भावना

थाइल्यान्डको राजधानी बैंकक अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक आगमनका आधारमा विश्वकै सबैभन्दा धेरै भ्रमण गरिने सहर हो।

युरोमोनिटर इन्टरनेसनलको ‘टप १०० सिटी डेस्टिनेसन्स इन्डेक्स २०२५’ अनुसार बैंककमा ३ करोड ३ लाख अन्तर्राष्ट्रिय आगमन अभिलेख गरिएको छ। यसले एसियाली सहरको पर्यटन आकर्षण विश्व बजारमा अझ बलियो बनेको देखाउँछ।

तर, सबैभन्दा धेरै पर्यटक भित्र्याउने सहर र समग्र पर्यटन गन्तव्यको उत्कृष्ट सहरबीच फरक छ। युरोमोनिटरको समग्र सहर गन्तव्य सूचकांकमा भने फ्रान्सको पेरिस लगातार पाँचौँ वर्ष पहिलो स्थानमा छ।

युरोमोनिटर इन्टरनेसनलले लाइटहाउससँगको सहकार्यमा तयार पारेको सन् २०२५ को प्रतिवेदनले विश्व पर्यटनमा एसियाली सहरहरूको बढ्दो प्रभाव देखाएको छ। प्रतिवेदनअनुसार बैंककपछि हङकङ, लन्डन, मकाउ र इस्तानबुल अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक आगमनका आधारमा शीर्ष पाँचमा परेका छन्।

सन् २०२५ मा हङकङमा २ करोड ३२ लाख, लन्डनमा २ करोड २७ लाख, मकाउमा २ करोड ४ लाख र इस्तानबुलमा १ करोड ९७ लाख अन्तर्राष्ट्रिय आगमन भएको युरोमोनिटरको तथ्यांकले देखाएको छ। दुबईमा १ करोड ९५ लाख, मक्कामा १ करोड ८७ लाख, अन्ताल्यामा १ करोड ८६ लाख, पेरिसमा १ करोड ८३ लाख र क्वालालम्पुरमा १ करोड ७३ लाख आगमन भएको थियो।

यी तथ्यांकले एसियाली सहरहरू अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटनका प्रमुख केन्द्र बनेको देखाउँछन्। बैंककको खानपान, सांस्कृतिक सम्पदा, किनमेल, रात्रिकालीन गतिविधि र हवाई सम्पर्कले पर्यटक आकर्षित गरेका छन् भने हङकङले प्रमुख व्यापारिक केन्द्र, मनोरञ्जन, खेलकुद कार्यक्रम र अन्तर्राष्ट्रिय यातायात सुविधाबाट आफ्नो आकर्षण बढाएको छ।

बैंककको पर्यटन सफलतामा थाइल्यान्डको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई पहुँचले पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। राजधानीका प्रमुख विमानस्थलबाट एसिया, युरोप र अन्य क्षेत्रका सहरमा नियमित उडान उपलब्ध हुनुका साथै होटल, रेस्टुरेन्ट, सार्वजनिक यातायात र पर्यटन सेवाको विस्तृत सञ्जालले विदेशी यात्रुलाई सहज बनाएको छ।

बैंककमा पर्यटकका लागि आधुनिक सहरी जीवन र परम्परागत संस्कृति दुवैको अनुभव लिन सकिन्छ। बौद्ध मन्दिर, नदी किनारका बस्ती, स्थानीय बजार, सडकमा पाइने खाना र आधुनिक सपिङ मलले फरक-फरक रुचि भएका यात्रुलाई आकर्षित गर्छन्।

यद्यपि, पर्यटक आगमनको संख्याले मात्रै कुनै सहरको पर्यटन सफलता पूर्ण रूपमा मापन गर्दैन। पर्यटकले कति दिन बिताउँछन्, स्थानीय व्यवसायमा कति खर्च गर्छन्, रोजगारीमा कस्तो प्रभाव पार्छन् र स्थानीय बासिन्दाको जीवनमा कस्तो परिवर्तन ल्याउँछन् भन्ने पक्ष पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

युरोमोनिटरको प्रतिवेदनले यही कारण सहरहरूले पर्यटकको संख्या बढाउने लक्ष्यसँगै पर्यटनको गुणस्तर र दिगोपनमा ध्यान दिन थालेको उल्लेख गरेको छ। अत्यधिक पर्यटकको चापले सार्वजनिक यातायात, आवास, वातावरण र स्थानीय समुदायमा दबाब सिर्जना गर्न सक्ने भएकाले लामो समय बस्ने र स्थानीय अर्थतन्त्रमा योगदान दिने पर्यटकलाई आकर्षित गर्नु सहरहरूको प्राथमिकता बन्दै गएको छ।

विश्वव्यापी पर्यटनको अवस्था हेर्दा सन् २०२५ अन्तर्राष्ट्रिय यात्राका लागि बलियो वर्ष बनेको थियो। संयुक्त राष्ट्रसंघीय पर्यटन निकाय ‘यूएन टुरिजम’ ले सन् २०२६ जनवरी २० मा सार्वजनिक गरेको ‘वर्ल्ड टुरिजम ब्यारोमिटर’ अनुसार सन् २०२५ मा विश्वभर करिब १ अर्ब ५२ करोड अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकले रात बिताउने गरी यात्रा गरेका थिए।

यूएन टुरिजमका अनुसार सन् २०२५ मा युरोपमा ७९ करोड ३० लाख अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक पुगेका थिए। अघिल्लो वर्षभन्दा यो ४ प्रतिशत बढी हो। एसिया तथा प्रशान्त क्षेत्रमा ३३ करोड १० लाख पर्यटक पुगेका थिए भने उक्त क्षेत्रमा आगमन ६ प्रतिशतले बढेको थियो।

पर्यटनको आर्थिक प्रभाव पनि उल्लेखनीय रहेको यूएन टुरिजमले जनाएको छ। सन् २०२५ मा अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटनबाट प्राप्त आम्दानी करिब १.९ ट्रिलियन अमेरिकी डलर पुगेको प्रारम्भिक अनुमान छ भने यात्रु यातायातसमेत समेटिएको पर्यटनसम्बन्धी कुल निर्यात आम्दानी २.२ ट्रिलियन डलर पुगेको अनुमान गरिएको छ।

विश्वका लोकप्रिय पर्यटन सहरहरूबीचको प्रतिस्पर्धामा पेरिसको स्थान भने अझै बलियो छ। युरोमोनिटरको समग्र सूचकांकमा पेरिस पहिलो, म्याड्रिड दोस्रो, टोकियो तेस्रो, रोम चौथो र मिलान पाँचौँ स्थानमा रहेका छन्।

पेरिसको आकर्षणमा आइफिल टावर, लुभ्र सङ्ग्रहालय, ऐतिहासिक वास्तुकला, कला, फेसन र खानपानको ठूलो योगदान छ। नोट्र डाम गिर्जाघर पुनःखोलिएपछि त्यसले पनि पर्यटकको चासो बढाएको युरोमोनिटरले जनाएको छ।

एसियामा टोकियो, हङकङ र क्वालालम्पुरजस्ता सहरले आधुनिक प्रविधि, सार्वजनिक यातायात, किनमेल र सांस्कृतिक अनुभवलाई जोडेर पर्यटक आकर्षित गरिरहेका छन्। मकाउमा सन् २०२५ को अन्तर्राष्ट्रिय आगमन १४ प्रतिशतले बढेको युरोमोनिटरको विवरणले क्षेत्रीय आवागमन, मनोरञ्जन र यातायात सुविधाले पर्यटन वृद्धिमा प्रभाव पार्न सक्ने देखाउँछ।

विश्व पर्यटनको यो विस्तार नेपालजस्ता पर्यटन सम्भावना भएका देशका लागि पनि महत्त्वपूर्ण छ। हिमाल, पदयात्रा, धार्मिक सम्पदा, राष्ट्रिय निकुञ्ज र सांस्कृतिक विविधता नेपालको प्रमुख आकर्षण हुन्। तर, ती सम्पदालाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गर्न यातायात, सरसफाइ, सुरक्षित यात्रा, डिजिटल सेवा र गुणस्तरीय आतिथ्यमा निरन्तर सुधार आवश्यक छ।

नेपालले पर्यटकको संख्या बढाउने लक्ष्यसँगै उनीहरूको बसाइ अवधि र खर्च बढाउने रणनीतिमा पनि ध्यान दिनुपर्छ। स्थानीय गाइड, होटल, रेस्टुरेन्ट, हस्तकला व्यवसाय र यातायात सेवासँग पर्यटनलाई जोड्न सके त्यसको आर्थिक लाभ स्थानीय समुदायसम्म पुग्न सक्छ।