सीको स्वागतमा ट्रम्पले देखाए असाधारण कूटनीतिक आतिथ्य, अमेरिका-चीन सम्बन्धमा नयाँ संवाद

वासिङ्टन। चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ तीनदिने राजकीय भ्रमणका क्रममा बुधबार वासिङ्टन पुगेका छन्। उनलाई अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले वासिङ्टनबाहिरको जोइन्ट बेस एन्ड्र्युजमा विमानबाट ओर्लनेबित्तिकै आफैं उपस्थित भएर स्वागत गरे। अमेरिकी राष्ट्रपतिले विदेशी नेताको विमानस्थलमै पुगेर स्वागत गर्ने यस्तो औपचारिकता दुर्लभ मानिन्छ।

सीको स्वागतका लागि विमानस्थलमा ३० मिटर लामो रातो कार्पेट बिछ्याइएको थियो। अमेरिकी सेनाको २१ सदस्यीय सम्मान गार्ड कार्पेटको दुवैतर्फ उभिएको थियो। ट्रम्प र प्रथम महिला मेलानिया ट्रम्पले सी र उनकी पत्नी पेङ लियुआनलाई विमानको सिँढीमै पुगेर हात मिलाउँदै स्वागत गरेका थिए।

स्वागत समारोहमा दुवै देशका राष्ट्रिय झण्डा र राष्ट्रिय धुन प्रस्तुत गरिनुका साथै अमेरिकी सेनाका विभिन्न अंगका टोली सहभागी थिए। दुई बी–१ बमवर्षक विमानले पनि आकाशबाट उडान भरेका थिए। ट्रम्पले सीसँग हात मिलाउने क्रममा पञ्जा खोलेर अभिवादन गरेका थिए।

रोयटर्सका अनुसार ट्रम्पले जोइन्ट बेस एन्ड्र्युजमा व्यक्तिगत रूपमा सीलाई स्वागत गर्नु ११ वर्षपछि भएको असामान्य कूटनीतिक कदम हो। सन् २०१५ मा तत्कालीन राष्ट्रपति बाराक ओबामाले पोप फ्रान्सिसलाई त्यहीँ स्वागत गरेका थिए।

सीको भ्रमण सुरु भएकै दिन अमेरिका र चीनले व्यापार युद्धविराम थप दुई महिना लम्ब्याउने सहमति गरेका छन्। अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले बुधबार फक्स न्युजसँग कुरा गर्दै व्यापार युद्धविराम अब जनवरी १०, २०२७ सम्म कायम रहने जानकारी दिए।

यसअघि नोभेम्बर १० मा सकिन लागेको युद्धविरामअन्तर्गत दुवै मुलुकले एकअर्कामाथि लगाएका केही उच्च दरका अतिरिक्त शुल्क घटाउने तथा नयाँ व्यापार प्रतिबन्ध नलगाउने सहमति गरेका थिए। पछिल्लो सहमतिले तत्काल नयाँ शुल्क र व्यापार प्रतिबन्ध बढ्ने जोखिमलाई जनवरीसम्म पर धकेलेको छ।

बेसेन्टका अनुसार थपिएको दुई महिनाले अमेरिका र चीनलाई अहिलेको सहमतिलाई निरन्तरता दिने वा त्यसलाई समेटेर थप ठूलो व्यापार सम्झौता गर्ने भन्ने विषयमा छलफल गर्न समय दिनेछ। ‘ठूलो सम्झौता हुन्छ कि अहिलेको सम्झौतालाई नै निरन्तरता दिइन्छ भन्ने स्पष्ट छैन,’ उनले भनेका छन्।

यसअघि दुवै देशबीच व्यापार विवाद चर्किँदा अमेरिकी र चिनियाँ अतिरिक्त शुल्क तीन अंकसम्म पुगेका थिए। महत्वपूर्ण खनिज तथा उन्नत प्रविधिमा लगाइएका निर्यात नियन्त्रणले विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखलामै असर पर्ने चिन्ता बढेको थियो। सन् २०२५ मा दक्षिण कोरियाको बुसानमा भएको ट्रम्प-सी भेटपछि व्यापार तनाव कम गर्ने गरी युद्धविरामको सहमति भएको थियो। पछिल्लो विस्तार त्यही सहमतिको निरन्तरता हो।

तर व्यापार युद्धविराम विस्तार भए पनि दुई देशबीचका मुख्य विवाद समाधान भइसकेका छैनन्। सी र ट्रम्पबीचको वार्तामा दुर्लभ खनिज तथा महत्वपूर्ण खनिजको निर्यात, अमेरिकी प्रविधि नियन्त्रण, चिनियाँ कृषि खरिद, विमान बिक्री, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र ताइवान प्रमुख विषय बन्ने अपेक्षा गरिएको छ।

अमेरिकाले चीनले युद्धविरामअन्तर्गत गरेका प्रतिबद्धता पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन नगरेको विषय पनि उठाउने तयारी गरेको छ। विशेषगरी महत्वपूर्ण खनिजको आपूर्ति र अमेरिकी कृषि उत्पादन खरिदमा चीनको प्रतिबद्धता कार्यान्वयनको विषयमा वासिङ्टनले चासो राखेको छ।

दुर्लभ खनिजको विषय विशेष संवेदनशील बनेको छ। फाइनान्सियल टाइम्सका अनुसार अगस्टमा चीनबाट अमेरिकातर्फ पठाइएका दुर्लभ खनिजका चुम्बकको मात्रा ५१२ टनमा झरेको थियो, जुन अघिल्लो वर्षको सोही महिनाभन्दा १३ प्रतिशत कम हो। उन्नत प्रविधि तथा औद्योगिक उत्पादनका लागि आवश्यक यस्ता सामग्रीको आपूर्ति चीनमा निर्भर रहेकाले यसले वार्तामा थप दबाब सिर्जना गरेको छ।

एआइ पनि अमेरिका–चीन सम्बन्धको नयाँ प्रतिस्पर्धात्मक क्षेत्र बनेको छ। दुवै देशका अधिकारीबीच एआईसम्बन्धी संवाद संयन्त्र बनाउने विषयमा छलफल भएको छ। एआई प्रविधिमा प्रतिस्पर्धा तीव्र भइरहेका बेला आकस्मिक घटना वा सुरक्षा जोखिमले दुई देशबीचको सम्बन्धमा थप तनाव नबढाओस् भन्ने उद्देश्यले संवादको संरचना बनाउने प्रयास भइरहेको छ।

ताइवान र इरान पनि वार्ताका संवेदनशील विषय हुन्। चीनले ताइवानलाई आफ्नो भूभाग मान्दै आएको छ भने अमेरिकाले ताइवानसँग सुरक्षा तथा रक्षा सम्बन्ध कायम राख्दै आएको छ। त्यस्तै, इरानसँग चीनको सम्बन्ध र मध्यपूर्वमा जारी युद्धबारे पनि ट्रम्पले सीसँग छलफल गर्ने संकेत गरेका छन्।

यद्यपि भ्रमणको पहिलो दिनको वातावरण राजनीतिक तथा रणनीतिक उपलब्धिभन्दा औपचारिकता र सौहार्द प्रदर्शनमा बढी केन्द्रित देखिएको छ। सीले वासिङ्टन आइपुगेपछि चीन र अमेरिकाले ‘प्रतिद्वन्द्वी होइन, साझेदार’ बन्नुपर्ने बताएका छन्। उनले चिनियाँ राष्ट्रको पुनर्जागरण र अमेरिकालाई पुनः महान् बनाउने ट्रम्पको अभियान एकअर्कासँग अघि बढ्न सक्ने बताएका छन्।

ट्रम्पले पछिल्ला साताहरूमा सीलाई ‘महान् नेता’ भन्दै अमेरिका–चीन सम्बन्धमा व्यक्तिगत सम्बन्धलाई समेत जोड दिँदै आएका छन्। तर अमेरिकी सिनेटको सशस्त्र सेवा समितिका अध्यक्ष रोजर विकरले सीलाई दिइएको भव्य स्वागतप्रति असन्तुष्टि जनाएका छन्। उनका अनुसार चीनसँगका सुरक्षा तथा रणनीतिक विवादलाई ध्यानमा राख्दा यस्तो स्वागतको औचित्यमाथि प्रश्न उठ्छ।

अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले भने विश्वका दुई ठूला अर्थतन्त्र र शक्तिशाली सैन्य शक्तिका रूपमा अमेरिका र चीनबीच उच्च तहको संवाद आवश्यक रहेको बताएका छन्।

सीको भ्रमणको औपचारिक कार्यक्रम बिहीबार अझ महत्वपूर्ण हुनेछ। ह्वाइट हाउसमा औपचारिक स्वागत समारोह, सैनिक सम्मान र ट्रम्प–सी वार्ता हुनेछ। त्यसपछि दुवै नेताले राजकीय रात्रिभोजमा सहभागी हुनेछन्। रात्रिभोजमा प्रविधि क्षेत्रका प्रमुख व्यक्तिहरू पनि सहभागी हुने अपेक्षा गरिएको छ।

भ्रमणको अन्तिम दिन शुक्रबार सी र पेङले ट्रम्प दम्पतीसँग ह्वाइट हाउसमा निजी चिया भेट गर्ने तथा वासिङ्टनस्थित नेसनल आर्काइभ्सको भ्रमण गर्ने कार्यक्रम छ।

यस भ्रमणलाई अमेरिका–चीन सम्बन्धमा तत्काल ठूलो सम्झौता गराउनेभन्दा व्यापार युद्धविराम कायम राख्ने, तनाव व्यवस्थापन गर्ने र आगामी वार्ताका लागि आधार तयार गर्ने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ। व्यापार युद्धविरामको जनवरीसम्मको विस्तारले दुवै पक्षलाई थप वार्ताको समय दिएको छ, तर व्यापार, प्रविधि, दुर्लभ खनिज, एआई, ताइवान र इरानका विषयमा रहेका आधारभूत मतभेद भने यथावत् छन्।