विश्व व्यापार सूचक उक्लियो, तर वृद्धिको गति सुस्त हुने संकेत : डब्ल्युटीओ प्रतिवेदन

काठमाडौं। विश्व व्यापार संगठनले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो प्रतिवेदनले सन् २०२६ को पहिलो ६ महिनामा विश्वव्यापी वस्तु व्यापार अपेक्षाभन्दा मजबुत अवस्थामा रहेको देखाए पनि आगामी महिनाहरूमा वृद्धि गति सुस्त हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ। मध्यपूर्वमा जारी भू-राजनीतिक तनाव र ऊर्जा मूल्यको अनिश्चितताबीच पनि एआई सम्बन्धी लगानी र त्यसका लागि आवश्यक विद्युतीय पुर्जाको बढ्दो मागले विश्व व्यापारलाई धानिरहेको प्रतिवेदनको निष्कर्ष छ।

विश्व व्यापार संगठनको नवीन वस्तु व्यापार सूचकांक १०१.७ मा पुगेको छ, जुन जनवरी महिनाको १०२.३ भन्दा केही कम हो। १०० भन्दा माथिको स्तरले व्यापार औसतभन्दा राम्रो अवस्थामा रहेको संकेत गर्छ भने १०० भन्दा तल झरेको अवस्थामा व्यापार संकुचनतर्फ जान सक्ने मानिन्छ। अहिलेको सूचकांकले विश्व व्यापार अझै विस्तारको क्षेत्रमा रहे पनि गति क्रमशः कमजोर हुँदै गएको देखाएको छ।

प्रतिवेदनअनुसार विशेषगरी विद्युतीय पुर्जा, सेमिकन्डक्टर, सर्भर, नेटवर्क उपकरण तथा एआई पूर्वाधारसँग सम्बन्धित सामग्रीको माग तीव्र रूपमा बढेको छ। यही खण्डमा सूचकांक १०५.५ मा पुगेको छ, जुन औसतभन्दा स्पष्ट रूपमा माथि हो। यसले विश्व अर्थतन्त्रको संरचना अब डिजिटल प्रविधि र एआई केन्द्रित उत्पादनतर्फ सर्दै गएको संकेत गरेको छ। अन्य अधिकांश उपसूचकहरू भने १०० को आसपास रहेकाले समग्र व्यापारमा एकरूप वृद्धि देखिँदैन।

निर्यात आदेश सम्बन्धी सूचक १००.५ मा कायम रहनुले पनि अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा स्थायित्व कायम रहेको देखाएको छ। तर ढुवानी, ऊर्जा लागत र क्षेत्रीय द्वन्द्वका कारण दीर्घकालीन अनिश्चितता अझै कायम रहेको प्रतिवेदनले औंल्याएको छ।

खाडी क्षेत्रमा जारी तनावले प्रमुख समुद्री व्यापार मार्गहरूमा जोखिम बढाएको छ। विशेषगरी ऊर्जा ढुवानी हुने जलमार्गहरूमा अस्थिरता बढ्दा तेल तथा ग्यासको मूल्यमा उतारचढाव देखिएको छ। यसले उत्पादन लागत र आपूर्ति शृंखलामा दबाब सिर्जना गरे पनि एआई र प्रविधि क्षेत्रको उच्च मागले त्यसको प्रभावलाई आंशिक रूपमा सन्तुलनमा राखेको छ।

गत चैतमा सार्वजनिक गरिएको विश्व व्यापार पूर्वानुमानमा सन् २०२६ मा विश्व वस्तु व्यापार १.९ प्रतिशतले वृद्धि हुने अनुमान गरिएको थियो, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा सुस्त दर हो। तर ऊर्जा मूल्य निरन्तर उच्च रहिरहे वृद्धि दर १.४ प्रतिशतमा झर्न सक्ने चेतावनी पनि दिइएको छ। अर्कोतर्फ एआई प्रविधिमा लगानी अपेक्षाभन्दा तीव्र गतिमा बढेमा व्यापार वृद्धिमा थप ०.५ प्रतिशत बिन्दुको योगदान हुन सक्ने सम्भावना उल्लेख गरिएको छ।

दक्षिण एसियाली परिप्रेक्ष्यमा हेर्दा यो विश्व व्यापार प्रवृत्तिले मिश्रित प्रभाव पार्ने देखिन्छ। भारत, बंगलादेश, पाकिस्तान, श्रीलंका र नेपालजस्ता मुलुकहरू अझै पनि उत्पादन निर्यात, कच्चा पदार्थ र ऊर्जा आयातमा निर्भर छन्। एआई पूर्वाधारका लागि आवश्यक इलेक्ट्रोनिक कम्पोनेन्टको माग बढ्दा भारतको इलेक्ट्रोनिक्स उत्पादन र आईटी हार्डवेयर निर्यातलाई प्रत्यक्ष लाभ पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

भारतले पछिल्ला वर्षहरूमा सेमिकन्डक्टर उत्पादन र एआई डेटा सेन्टर विस्तारमा लगानी बढाउँदै आएको छ, जसले दक्षिण एसियालाई विश्व आपूर्ति शृंखलामा थप जोड्ने संकेत दिएको छ।

बंगलादेशका लागि कपडा तथा तयार पोसाक उद्योग प्रमुख निर्यात स्रोत हो। विश्व व्यापार मजबुत रहँदा माग कायम रहने सम्भावना भए पनि ऊर्जा मूल्य बढेमा उत्पादन लागत बढ्ने जोखिम छ। विशेषगरी यूरोप र अमेरिकी बजारमा उपभोक्ता माग स्थिर भए पनि ढुवानी लागतले प्रतिस्पर्धात्मक क्षमतामा असर पार्न सक्छ।

पाकिस्तान भने बाह्य ऋण र ऊर्जा आयातमा निर्भर भएकाले मध्यपूर्वीय अस्थिरताबाट बढी प्रभावित हुन सक्छ। तेल मूल्य बढ्दा चालु खाता घाटा बढ्ने र मुद्रामा दबाब पर्ने जोखिम उच्च देखिन्छ। श्रीलंकाले हालै आर्थिक पुनर्संरचनापछि निर्यात विस्तारमा जोड दिइरहेको भए पनि ऊर्जा र ढुवानी लागतको उतारचढावले पुनरुत्थान प्रक्रियामा चुनौती थप्न सक्छ।

नेपालका लागि भने प्रत्यक्ष वस्तु निर्यात सीमित भए पनि आयातित वस्तु विशेषगरी पेट्रोलियम, विद्युतीय उपकरण र औद्योगिक कच्चा पदार्थमा मूल्य प्रभाव पर्ने सम्भावना छ। एआई सम्बन्धी विश्वव्यापी विस्तारले सूचना प्रविधि सेवा निर्यातका अवसर भने बढाउन सक्ने विश्लेषण छ, यद्यपि पूर्वाधार र लगानी अभाव प्रमुख चुनौती रहनेछ।

विश्व व्यापार संगठनको प्रतिवेदनले एउटा स्पष्ट तस्वीर प्रस्तुत गरेको छ। विश्व व्यापार अहिले डिजिटल प्रविधि र एआई केन्द्रित मागले धकेलिरहेको छ, तर भू-राजनीतिक तनाव र ऊर्जा अस्थिरताले त्यसलाई निरन्तर दबाब दिइरहेको छ। दक्षिण एसियाका लागि यो अवसर र जोखिम दुवैको मिश्रण हो, जहाँ उत्पादन संरचना र नीति क्षमता अनुसार देशहरूको लाभ फरक–फरक हुनेछ।

प्रतिवेदनअनुसार २०२६ को विश्व व्यापार परिदृश्य एकै दिशामा स्पष्ट रूपमा अघि बढिरहेको छैन। एकातिर प्रविधि–केन्द्रित तीव्र वृद्धि छ भने अर्कोतिर ऊर्जा, युद्ध र आपूर्ति जोखिमले त्यसलाई निरन्तर अवरोध गरिरहेको छ। यही असन्तुलन नै आगामी महिनाहरूको विश्व व्यापारको प्रमुख विशेषता हुने देखिने संकेत प्रतिवेदनमा छ।