कमिक्स युगको रुपान्तरण : अग्रजका स्मृति र नयाँ पुस्ताको रोजाइमा जीवन्त अमर चित्रकथा

बेंगलुरु। सन् १९६७ मा भारतको प्रसिद्ध कमिक पुस्तक शृंखला ‘अमर चित्रकथा’ (एसीके) को सुरुवात एउटा साधारण उद्देश्यका साथ भएको थियो – बालबालिकाहरूलाई देशका पौराणिक देवी-देवता, लोककथा र इतिहाससँग परिचित गराउनु। झण्डै ६ दशकपछि पनि स्मार्टफोन र स्ट्रिमिङ सेवाहरूको दबदबा रहेको वर्तमान समयमा यो कमिकले आफ्नो बलियो उपस्थिति कायम राखेको छ।

यसको स्थापनाको कथा निकै रोचक छ। एक हाजिरीजवाफ प्रतियोगितामा बालबालिकाहरूले आफ्नै देशका नायकहरू भन्दा ग्रीक देवताहरूका बारेमा बढी जानकारी राखेको देखेपछि प्रसिद्ध कथावाचक अनन्त पाईले यसको अवधारणा ल्याएका थिए। त्यसपछि हिन्दू देवताका कथाहरूदेखि स्वतन्त्रता सेनानीका जीवनीसम्म समेटिएका यी सचित्र पुस्तकहरू करोडौंको सङ्ख्यामा बिक्री भए र विभिन्न क्षेत्रीय भाषाहरूमा समेत लोकप्रिय बने।

यद्यपि, यो यात्रामा थुप्रै उतारचढावहरू आए। भारतमा ‘कार्टुन नेटवर्क’ जस्ता च्यानलको आगमन र टेलिभिजनमा पौराणिक महाकाव्यहरूको सफल रूपान्तरणले केही समय यसको बिक्रीमा प्रभाव पार्‍यो। गत वर्ष मात्र मुम्बईस्थित कम्पनीको गोदाममा भएको आगलागीले यसको ऐतिहासिक अभिलेखको केही अंश खरानी बनाइदियो। तर, यी सबै अवरोधका बाबजुद एसीके आज पनि जीवित छ, जसको श्रेय यसलाई माया गर्ने पुराना पाठक र उनीहरूका नयाँ पुस्तालाई जान्छ।

कार्यकारी सम्पादक रीना आई. पुरीका अनुसार अहिले यसका मुख्य पाठकहरू २५ देखि ४५ वर्ष उमेरका छन्, जो आफैं यो कमिक्स पढेर हुर्किए र अहिले आफ्ना बालबालिकाहरूलाई यो विरासत हस्तान्तरण गर्दैछन्। १३ वर्षीय पाठक आरव वेधनायगम जस्ता किशोरहरू यसको कथा वाचन शैली र चित्रकलाका कारण यो सबै उमेर समूहका लागि उपयुक्त भएको बताउँछन्।

समयसँगै यसले आफ्नो स्वरूपमा पनि केही परिवर्तन ल्याएको छ। पहिलेका चित्रहरूमा राम र शिव जस्ता देवताहरूलाई निकै पातलो ज्यानका देखाइन्थ्यो भने अहिलेका कलाकारहरूले उनीहरूलाई बलिष्ठ मांसपेशीसहितको आधुनिक स्वरूप दिने गरेका छन्। त्यसैगरी, कथाहरूमा देखाइने सामाजिक भूमिकाहरूमा पनि सुधार गरिएको छ। पहिले घरको काममा मात्र सीमित देखाइने महिला पात्रहरूलाई अहिले अध्ययन गरिरहेको र पुरुषहरूलाई भान्छामा सघाइरहेको आधुनिक परिवेशमा चित्रण गर्न थालिएको छ।

कोभिड-१९ को महामारीले यसलाई डिजिटल युगमा पूर्ण रूपमा प्रवेश गर्न बाध्य बनायो। आफ्नो एपलाई नि:शुल्क गरेपछि पाठकहरूको सङ्ख्यामा ठूलो वृद्धि भयो र अहिले डिजिटल माध्यमबाट हुने आम्दानी प्रिन्ट माध्यमकै हाराहारीमा पुगेको छ। यति आधुनिक बन्दाबन्दै पनि एउटा क्षेत्रमा भने यसले कडा अडान राखेको छ – त्यो हो ‘आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स’ (एआइ)। कला र लेखकको मौलिकतालाई सम्मान गर्नुपर्ने मान्यता राख्दै यसले आफ्ना सामग्रीहरू मानिसद्वारा नै सिर्जना र परीक्षण गराउँछ, ताकि बालबालिकाका लागि सामग्री सुरक्षित र गुणस्तरीय रहोस्।

अन्ततः ‘भारतका कथाहरू भारतकै बालबालिकालाई सुनाउने’ संस्थापक अनन्त पाईको मूल दर्शनलाई आत्मसात् गर्दै अमर चित्र कथा आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक र जीवन्त छ।(एएफपी)